ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ & ΧΡΗΜΑΤΑ
Γιατί ψωνίζω όταν έχω άγχος και πώς να καταλάβω τον κύκλο;
Μια δύσκολη μέρα, ανοίγεις ένα κατάστημα ή γεμίζεις ένα ηλεκτρονικό καλάθι. Για λίγο νιώθεις καλύτερα. Αργότερα κοιτάς την αγορά και αναρωτιέσαι τι ακριβώς προσπαθούσες να αλλάξεις εκείνη τη στιγμή.
Μια αγορά μπορεί μερικές φορές να λειτουργεί σαν σύντομη διακοπή του άγχους. Αυτό δεν εξηγεί κάθε αγορά ούτε λέει κάτι οριστικό για εσένα. Αν το μοτίβο επαναλαμβάνεται, το πιο χρήσιμο πρώτο βήμα είναι να παρατηρήσεις τι ζητούσες πριν, τι ένιωσες αμέσως μετά και τι έμεινε αργότερα.
Η στιγμή πριν από την αγορά
Διάλεξε ένα πρόσφατο, συγκεκριμένο περιστατικό. Ίσως είχες μόλις κλείσει μια δύσκολη συνομιλία, ίσως ένιωθες άδειος μετά τη δουλειά ή ανέβαλλες να κοιτάξεις έναν λογαριασμό. Τι έγινε μέσα στα λίγα λεπτά πριν αναζητήσεις κάτι να αγοράσεις; Δεν χρειάζεται να αναζητήσεις τη μία «κρυφή αιτία». Μια ακριβής σκηνή λέει περισσότερα από την ετικέτα «σπαταλάω».
Ρώτησε τι ήθελες από το αντικείμενο και τι ήθελες από την ίδια την πράξη της επιλογής: να περάσει η ώρα, να κάνεις κάτι δικό σου, να νιώσεις ότι ελέγχεις έστω ένα πράγμα; Μπορεί η απάντηση να αλλάζει από μέρα σε μέρα. Μπορεί επίσης να ήθελες πραγματικά αυτό που αγόρασες. Η παρατήρηση αφήνει χώρο και για αυτή την πιθανότητα.
↑ ΠεριεχόμεναΤι μπορεί να προσφέρει για λίγο
Η αναζήτηση, η επιλογή και η αναμονή μιας αγοράς μπορεί να δώσουν μια σύντομη παύση από κάτι που πιέζει. Για έναν άνθρωπο μοιάζει με ανταμοιβή ύστερα από μια κοπιαστική μέρα· για άλλον με μικρή αίσθηση ελέγχου· για κάποιον τρίτο με τρόπο να μην αγγίξει μια δυσάρεστη σκέψη. Καμία από αυτές τις περιγραφές δεν είναι καθολική εξήγηση.
Το ερώτημα δεν είναι αν «επιτρέπεται» να χαρείς κάτι που αγοράζεις. Είναι αν αυτή η αγορά σου έδωσε αυτό που χρειαζόσουν ή αν η ανάγκη παρέμεινε ίδια και απλώς μετατέθηκε για αργότερα. Η διαφορά φαίνεται συχνά όχι τη στιγμή της πληρωμής, αλλά όταν η σύντομη ανακούφιση υποχωρήσει.
↑ ΠεριεχόμεναΠώς φαίνεται ένας κύκλος
Δες δύο ή τρία επεισόδια, αν υπάρχουν. Επαναλαμβάνεται μια ακολουθία: ένταση, περιήγηση ή αγορά, μια ανάσα, ύστερα ενοχή, ανησυχία για τα χρήματα ή ανάγκη να κρύψεις τι συνέβη; Ή μήπως οι αγορές ήταν σπάνιες, είχαν θέση στον προϋπολογισμό σου και δεν άφησαν τέτοιο βάρος; Ο κύκλος είναι κάτι που ελέγχεις με παρατήρηση, όχι συμπέρασμα που επιβάλλεται σε κάθε άνθρωπο.
Σημείωσε τι κόστισε κάθε επεισόδιο πέρα από το ποσό: χρόνο, ύπνο, δυσκολία να κοιτάξεις το υπόλοιπο, μια κουβέντα που απέφυγες. Σημείωσε επίσης τι ανακούφιση πράγματι πήρες. Αν παραλείψεις το δεύτερο, θα μείνεις μόνο στην αυτοκατηγορία και θα χάσεις την ανάγκη που προσπαθούσες να καλύψεις.
↑ ΠεριεχόμεναΜια παύση χωρίς τιμωρία
Την επόμενη φορά που θα εμφανιστεί η παρόρμηση, μπορείς να κρατήσεις το αντικείμενο στη λίστα ή στο καλάθι και να δώσεις στον εαυτό σου έναν μικρό, συγκεκριμένο χρόνο πριν πληρώσεις. Όχι ως κανόνα που πρέπει να τηρήσεις τέλεια, αλλά για να ρωτήσεις: «Τι νιώθω τώρα; Τι περιμένω να αλλάξει μετά την αγορά; Υπάρχει μια άλλη κίνηση που να απαντά στην ανάγκη μου;»
Αν χρειάζεσαι ανάπαυση, ίσως μια πραγματική διακοπή είναι πιο κοντά στην ανάγκη από ένα νέο αντικείμενο. Αν χρειάζεσαι να μιλήσεις, ένα μήνυμα σε άνθρωπο εμπιστοσύνης μπορεί να είναι πιο ουσιαστικό. Αν χρειάζεσαι κάτι πρακτικό, ίσως η αγορά παραμένει σωστή επιλογή. Η παύση δεν είναι απαγόρευση· σου επιστρέφει τη δυνατότητα να διακρίνεις.
↑ ΠεριεχόμεναΌταν χρειάζεται η συνολική εικόνα των χρημάτων
Μερικές φορές το ίδιο το οικονομικό άγχος τροφοδοτεί τη συμπεριφορά και μετά μεγαλώνει εξαιτίας της. Το να καταλάβεις το συναίσθημα δεν αντικαθιστά το να δεις ποιες υποχρεώσεις τρέχουν και τι είναι επείγον. Αν αυτό είναι το επόμενο βήμα, το άρθρο «Έχω άγχος για τα οικονομικά μου: από πού να αρχίσω;» σε βοηθά να χωρίσεις τη σημερινή πραγματικότητα από τον φόβο για όσα ίσως συμβούν.
Δεν χρειάζεται να προσπαθήσεις να φτιάξεις πλήρες οικονομικό σχέδιο τη στιγμή που παρατηρείς μια παρόρμηση. Είναι δύο διαφορετικές δουλειές: η μία αφορά το συγκεκριμένο επεισόδιο, η άλλη τα πραγματικά ποσά και τις υποχρεώσεις σου.
↑ ΠεριεχόμεναΠότε χρειάζεται επιπλέον στήριξη
Αν επανειλημμένα νιώθεις ότι χάνεις τον έλεγχο, οι αγορές δημιουργούν χρέη ή σημαντική δυσφορία, ή κρύβεις όσα συμβαίνουν επειδή φοβάσαι την αντίδραση, δεν χρειάζεται να μείνεις μόνος με το πρόβλημα. Ένας κατάλληλος επαγγελματίας ψυχικής υγείας μπορεί να σε βοηθήσει να διερευνήσεις τη συμπεριφορά χωρίς να τη βαφτίσεις μόνος σου «εθισμό». Για οφειλές ή δεσμεύσεις, ζήτησε συγκεκριμένη πληροφόρηση από τον αρμόδιο φορέα ή ανεξάρτητο επαγγελματία οικονομικής συμβουλής.
Η αναζήτηση στήριξης δεν ακυρώνει όσα ήδη παρατήρησες. Αντίθετα, μια καθαρή περιγραφή του τι συμβαίνει πριν και μετά την αγορά μπορεί να σε βοηθήσει να εξηγήσεις την κατάσταση σε όποιον επιλέξεις να απευθυνθείς.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι κάθε αγορά όταν είμαι στεναχωρημένος ή στεναχωρημένη πρόβλημα;
Όχι. Μια αγορά μπορεί να είναι επιθυμητή και να χωρά στη ζωή και στα χρήματά σου. Δες αν επαναλαμβάνεται ως ο μόνος τρόπος ανακούφισης, αν δυσκολεύεσαι να σταματήσεις παρότι θέλεις και αν οι συνέπειες σε βαραίνουν. Μια μεμονωμένη στιγμή δεν αποτελεί διάγνωση.
Τι να κάνω αν ήδη χρωστάω;
Ξεχώρισε πρώτα ποιες οφειλές υπάρχουν, τις προθεσμίες και ποιος φορέας μπορεί να σου δώσει ακριβή εικόνα. Αν η κατάσταση είναι πιεστική, απευθύνσου στον πιστωτή ή σε κατάλληλο ανεξάρτητο σύμβουλο για τις πραγματικές σου επιλογές. Ένα γενικό άρθρο δεν μπορεί να κρίνει ποια οικονομική απόφαση ταιριάζει στα δικά σου δεδομένα.